LỜI TÒA SOẠN:

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là một văn kiện có tính lịch sử, đặt ra tầm nhìn đến năm 2045 "xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hoá giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội". Để góp phần hiện thực hóa tầm nhìn trên, Báo Quân đội nhân dân thực hiện loạt bài hiến kế các giải pháp để văn hóa Việt Nam trở thành nền văn hóa tỏa sáng rực rỡ xứng tầm một quốc gia phát triển.

Nghị quyết số 80-NQ/TW yêu cầu xây dựng văn hóa Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới để thực hiện mục tiêu kép: Bảo đảm cho Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo, xứng đáng với niềm tin của nhân dân; đồng thời lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong Đảng ra ngoài xã hội, soi đường cho công cuộc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại.

Những năm gần đây, những cụm từ “văn hóa Đảng”, “xây dựng Đảng về đạo đức” xuất hiện ngày càng nhiều trong các văn kiện của Đảng ta. Có ý kiến cho rằng, đây là bước tiến mới trong tư duy lý luận của Đảng ta bắt đầu nhận rõ tầm quan trọng của xây dựng văn hóa Đảng. Thực ra, vấn đề đạo đức cách mạng - một trong những giá trị cốt lõi của văn hóa Đảng đã được nhận thức từ rất sớm. PGS, TS Bùi Đình Phong, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lấy dẫn chứng: “Phát biểu khi Đảng ta tròn 30 tuổi (1960), Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” là hàm ý Người muốn nói về văn hóa Đảng. Câu nói của Bác cho ta nhận thức từ khi Đảng ra đời đến lúc đó, nhờ văn hóa Đảng mà cách mạng thắng lợi. Vì vậy, lời nói của Bác còn gửi một thông điệp quan trọng là từ đó về sau phải xây dựng văn hóa Đảng, nhất là văn hóa cầm quyền”.

Các chương trình nhạc hội (concert) ca ngợi vai trò lãnh đạo của Đảng đưa đất nước, dân tộc đến bến bờ vinh quang.

Thời gian qua, nhiều cán bộ, đảng viên, nhất là người có chức vụ bị kỷ luật, rơi vào vòng lao lý chính vì thiếu văn hóa, không đủ khả năng điều tiết chính mình bằng sức mạnh của các giá trị văn hóa. Do vậy, việc Đảng ta đề cao xây dựng văn hóa Đảng, mà cụ thể ở đây là tăng cường xây dựng Đảng về đạo đức, chính là góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng.

Xây dựng văn hóa Đảng càng trở nên cấp bách hơn khi đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Trong điều kiện Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội; cho nên, xét về bản chất, xây dựng văn hóa Đảng cũng chính là xây dựng văn hóa chính trị, xây dựng văn hóa công chức, văn hóa công vụ ở nước ta. PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng: “Đảng ta đã nhìn nhận rất rõ rằng muốn nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới, không thể chỉ chú trọng vào cơ chế hay kỹ thuật quản trị, mà phải quan tâm đến chiều sâu văn hóa của quyền lực, chiều sâu đạo đức của công vụ, chiều sâu nhân văn của phương thức lãnh đạo”.

Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong hệ thống chính trị luôn tận tâm vì nhân dân phục vụ.

Một điều cực kỳ quan trọng liên quan đến xây dựng văn hóa Đảng mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đề cập đó là phát huy văn hóa Đảng để xây dựng con người Việt Nam và môi trường văn hóa trong kỷ nguyên mới. Nếu hiểu văn hóa Đảng theo nghĩa rộng là tất cả những giá trị Đảng ta từ khi ra đời đến nay, biểu hiện cụ thể trong lý tưởng, tư duy chính trị, phương thức lãnh đạo, tính tiền phong gương mẫu… Lịch sử hơn 90 năm của Đảng ta là pho sử vàng, lớp lớp cán bộ, đảng viên bằng hành động cụ thể đã tạo dựng các giá trị cốt lõi của văn hóa Đảng tương đồng với các giá trị văn hóa dân tộc: Trong giai đoạn đấu tranh giành độc lập, trải qua các cuộc kháng chiến, với lòng yêu nước nồng nàn, lớp lớp đảng viên đã sẵn sàng hy sinh cả tính mạng để đất nước tái sinh; giữ vững phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính” dẫn dắt dân tộc vượt qua giai đoạn nguy nan; đồng thời cũng linh hoạt, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm để mở ra thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, đưa kinh tế-xã hội phát triển, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc... Rõ ràng, từ thực tiễn lịch sử, văn hóa Đảng có thể đại diện cho nền văn hóa của quốc gia phát triển có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa trong tương lai. Đây chính là chiều sâu của ý nghĩa Đảng “là văn minh” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn, bởi văn minh là đỉnh cao của văn hóa trong sự phát triển. GS, TS Đinh Xuân Dũng, nguyên Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Trung ương cắt nghĩa: “Yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với Đảng là phải đạt đến đỉnh cao về văn hóa, mang những giá trị tinh hoa của văn hóa, tiêu biểu cho sự phát triển rực rỡ của văn hóa dân tộc”.

"Lịch sử Ðảng là cả một pho lịch sử bằng vàng" (Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Văn hóa dân tộc và văn hóa Đảng phản ánh và tương tác với nhau. Kể từ khi Đảng ta ra đời, là "đứa con nòi" của dân tộc, đã kế thừa, hội tụ tinh hoa văn hóa dân tộc để lãnh đạo cách mạng, các giá trị văn hóa dân tộc cũng được chuyển hóa thành những chuẩn mực của đảng viên. Ngược lại, văn hóa Đảng củng cố, phát huy các yếu tố tích cực của văn hóa dân tộc, đồng thời loại bỏ những yếu tố lạc hậu, không còn phù hợp. Một trong những hạn chế trong xây dựng văn hóa Đảng thời gian qua là chưa coi trọng gắn kết văn hóa Đảng và văn hóa xã hội. Một số nội dung xây dựng văn hóa Đảng chưa được thể chế hóa rõ ràng và chưa đồng bộ với các phong trào văn hóa xã hội. Sự tương tác giữa văn hóa Đảng và văn hóa cộng đồng còn hạn chế, khiến những giá trị tốt đẹp của văn hóa Đảng chưa lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội. Một ví dụ điển hình là Đảng chủ trương xây dựng lối sống giản dị, tiết kiệm; trong hàng triệu cán bộ, đảng viên không thiếu những tấm gương cần, kiệm; nhưng phẩm chất đó lại chưa lan tỏa mạnh mẽ ra xã hội. Trong khi đó, xu hướng sính hàng xa xỉ, tâm lý hưởng thụ, xa hoa lãng phí của một bộ phận người dân, nhất là lớp trẻ, trong khi thu nhập bình quân của cả nước mới vượt qua ngưỡng thu nhập trung bình, năng suất lao động thấp… là những biểu hiện đáng lo ngại trong đời sống văn hóa xã hội.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa dân tộc và văn hóa Đảng cần được giữ gìn, phát huy và làm giàu thêm. Đảng cần gương mẫu trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời định hướng xây dựng văn hóa dân tộc hiện đại, hội nhập nhưng không hòa tan. Văn hóa dân tộc là cội nguồn, nền tảng nuôi dưỡng văn hóa Đảng, trong khi văn hóa Đảng là động lực và nhân tố định hướng, phát triển các giá trị văn hóa dân tộc. Sự hài hòa giữa hai yếu tố này là điều kiện quan trọng để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Nêu gương vừa là phương thức lãnh đạo của Đảng, vừa là phương pháp giáo dục có sức thuyết phục tốt nhất, hiệu quả nhất. Trách nhiệm nêu gương là yêu cầu cốt lõi, mang tính nguyên tắc của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những người giữ vai trò lãnh đạo. Xây dựng văn hóa nêu gương cần được xem là nội dung quan trọng nhất để xây dựng văn hóa Đảng; qua đó xây dựng niềm tin của nhân dân và củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới. PGS, TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: “Trong thực tế, điều làm cho nhân dân tin vào Đảng không chỉ là những lời khẳng định mạnh mẽ trên văn bản, mà là hình ảnh người cán bộ trong đời sống thường ngày: Có trung thực không, có gần dân không, có dám nhận trách nhiệm không, có nói thật không, có làm thật không, có giữ được mình trước lợi ích riêng không. Nói cách khác, niềm tin xã hội được gây dựng trước hết từ văn hóa hành động. Vì vậy, nhấn mạnh văn hóa nêu gương có thể xem là một lựa chọn rất trúng và rất cần trong bối cảnh hiện nay”.

Hoạt cảnh tái hiện các chiến sĩ cách mạng bị tra tấn tại Nhà tù Hỏa Lò gây xúc động mạnh cho công chúng hôm nay. Ảnh: Khu di tích cung cấp

Đã là đảng viên, trước hết, phải nêu gương trong tuân thủ kỷ luật và nguyên tắc của Đảng. Kỷ luật và kỷ cương là những nguyên tắc cơ bản bảo đảm tính thống nhất, sức mạnh và uy tín của tổ chức đảng. Cán bộ, đảng viên giữ vai trò tiên phong trong chấp hành kỷ luật, kỷ cương không chỉ là yêu cầu bắt buộc, mà còn là minh chứng cho trách nhiệm nêu gương và sự cam kết với tổ chức, đồng chí, đồng nghiệp và nhân dân. Việc chấp hành kỷ luật không chỉ là tuân theo các quy định từ cấp trên, mà còn đòi hỏi tinh thần tự giác cao. Cán bộ, đảng viên phải luôn ý thức rằng việc thực hiện kỷ luật chính là bảo vệ uy tín và giá trị của tổ chức, từ đó chủ động rèn luyện bản thân và không ngừng nâng cao năng lực chấp hành các nguyên tắc, quy định. Cán bộ, đảng viên phải đi đầu trong phát hiện và đấu tranh với các biểu hiện vi phạm kỷ luật, tiêu cực, hoặc những hành vi làm suy giảm uy tín của Đảng. Sự kiên quyết này không chỉ giúp bảo vệ sự trong sạch của tổ chức mà còn thể hiện vai trò tiên phong trong việc giữ gìn và phát huy giá trị của kỷ luật, kỷ cương trong công việc và đời sống.

Hiện nay, Đảng ta đang tăng cường xây dựng Đảng về đạo đức, đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải tiên phong, gương mẫu về tu dưỡng đạo đức cách mạng. Trong những hoàn cảnh khó khăn, thách thức to lớn, Đảng vẫn vững vàng chèo lái con thuyền cách mạng đến bến bờ vinh quang bởi lẽ đại đa số đảng viên, tổ chức đảng đều tự giác, tự nguyện nêu gương, theo đúng tinh thần tiên phong “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”. Quần chúng nhân dân xúc động, tin tưởng vào lý tưởng của Đảng, phấn đấu học tập, công tác để trở thành đảng viên. Vào Đảng trở thành một vinh dự lớn, chứng nhận cho phẩm chất văn hóa, đạo đức cho một con người. Có thể nói không quá lời rằng: Đảng ta là tấm gương văn hóa sáng ngời! Đạo đức, tác phong, lối sống là những yếu tố phản ánh rõ nét phẩm chất, giá trị của mỗi cán bộ, đảng viên, đồng thời cũng là những chuẩn mực quan trọng trong việc xây dựng và giữ vững uy tín, tính chính danh của Đảng. Việc thực hành những chuẩn mực này không chỉ là trách nhiệm mà còn là biểu hiện của vai trò tiên phong, gương mẫu trong đời sống xã hội.

Trong kỷ nguyên phát triển mới bộn bề bao công việc, phẩm chất nêu gương còn phải được cụ thể hóa trong thực thi trách nhiệm công việc, bảo đảm lời nói đi đôi với việc làm. Việc gương mẫu thực hiện nhiệm vụ không chỉ phản ánh năng lực và trách nhiệm của cá nhân mà còn là yếu tố quyết định để củng cố niềm tin, uy tín của tổ chức đảng trong lòng nhân dân. Trước hết là hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, không đùn đẩy trách nhiệm hay làm việc qua loa. Sẵn sàng đối mặt với khó khăn và nhận trách nhiệm khi có sai phạm xảy ra. Trong quản lý điều hành công việc cần bảo đảm công khai, minh bạch để tránh tiêu cực; đặc biệt là trong đánh giá và sử dụng cán bộ, tránh thiên vị hoặc lợi ích nhóm. Phẩm chất nêu gương trong công việc còn được thể hiện qua tinh thần đổi mới và sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, chủ động đổi mới tư duy và cách làm để đạt hiệu quả công việc cao nhất. Cấp trên cần khuyến khích và tạo điều kiện cho cấp dưới thử nghiệm sáng kiến, tìm ra các giải pháp đột phá. Muốn đổi mới, sáng tạo, tự thân mỗi cán bộ, đảng viên phải tự giác học tập suốt đời, nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý.

Đảng luôn quan tâm, chăm lo phát triển đội ngũ văn nghệ sĩ - chủ nhân của những tác phẩm văn hóa, văn nghệ, xây đắp yếu tố cơ sở cấu thành nên một nền văn hóa giàu có, đa dạng. Trong ảnh: Sự kiện Tổng Bí thư Tô Lâm gặp mặt đại biểu văn nghệ sĩ, ngày 30-12-2024.

Văn hóa nêu gương còn phải gắn với sự gương mẫu trong tự phê bình và phê bình. Tự phê bình và phê bình là nguyên tắc cơ bản, phương pháp hữu hiệu để Đảng luôn giữ được tính cách mạng, trong sạch, vững mạnh và gắn bó với nhân dân. Tinh thần này không chỉ giúp phát hiện và khắc phục những khuyết điểm, mà còn tạo ra không gian dân chủ, minh bạch, nâng cao chất lượng lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng. Nội dung, nguyên tắc, mục đích tự phê bình và phê bình không có gì xa lạ; cốt lõi là cán bộ lãnh đạo các cấp cần tiên phong trong tự phê bình và phê bình, làm gương cho cấp dưới. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát và xử lý bảo đảm các ý kiến phê bình được tiếp thu và có giải pháp khắc phục cụ thể, đồng thời xử lý nghiêm tình trạng phê bình hình thức.

Đề cao văn hóa nêu gương để tăng cường xây dựng Đảng về đạo đức là điều hiển nhiên; song còn có tác động tích cực khác là sẽ góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp văn hóa Đảng tới văn hóa xã hội một cách tự nhiên. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Nhiều năm qua, dư luận luôn đặt câu hỏi làm gì để khắc phục tình trạng văn hóa, đạo đức xã hội xuống cấp? Giải pháp đầu tiên phải chăng là từ xây dựng thực chất văn hóa nêu gương của cán bộ, đảng viên? Khi đó văn hóa Đảng vươn lên để trở thành nền tảng, vừa nắm giữ vai trò định hướng, dẫn dắt, góp phần cải biến tích cực văn hóa xã hội.

Xây dựng văn hóa Đảng hiện nay đang gặp nhiều thách thức, có khách quan lẫn chủ quan. Mặt trái của kinh tế thị trường, quá trình hội nhập quốc tế, lối sống đề cao vật chất là thách thức đối với việc duy trì phẩm chất, đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Kỷ nguyên phát triển mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên phải có đủ bản lĩnh, trình độ và ý chí để hoàn thành nhiệm vụ được giao, đòi hỏi phải đổi mới, sáng tạo, nâng cao năng lực lãnh đạo. Ngoài ra còn những áp lực về nguồn lực, điều kiện công tác, thể chế, chính sách chưa hoàn thiện đồng bộ…

Việc xây dựng văn hóa Đảng không chỉ dừng lại ở việc rèn luyện phẩm chất đạo đức của cán bộ, đảng viên mà còn bao gồm nhiều nội dung toàn diện, bao quát được vấn đề cốt yếu, có ý nghĩa chiến lược vừa cơ bản, vừa cấp bách. Yêu cầu trong xây dựng văn hóa Đảng là phải có sự thống nhất và quyết tâm cao từ phía Đảng, cũng như sự tham gia tích cực của từng cá nhân trong tổ chức.

Văn hóa Đảng thấm sâu, định hướng, dẫn dắt văn hóa dân tộc phát triển. Trong ảnh: Đảng quan tâm, chăm lo phát triển văn hóa đọc để xây dựng xã hội học tập và kinh tế tri thức.

Quy định số 144-QĐ/TW ngày 9-5-2024 của Bộ Chính trị quy định chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên giai đoạn mới; song lại chưa ban hành hệ giá trị văn hóa Đảng làm nền tảng để tạo nên sự thống nhất về tư tưởng, đạo đức và hành động của toàn Đảng. Hệ giá trị văn hóa Đảng không chỉ là những chuẩn mực hành vi và đạo đức để cán bộ, đảng viên nhận diện, thực hành trong công việc và đời sống; mà còn là những giá trị tham chiếu để quần chúng nhân dân soi vào. Chẳng hạn, trước mối họa “xâm lăng văn hóa”, nếu cán bộ, đảng viên có ý thức “gạn đục khơi trong” sẽ trở thành “chiến sĩ văn hóa”, tích cực bảo vệ giá trị truyền thống văn hóa dân tộc, phê phán các hiện tượng bắt chước lai căng mù quáng; qua đó, tinh thần hội nhập mà không hòa tan sẽ có tác động tích cực đến nhân dân, nhất là những người trẻ, trong quá trình tiếp biến văn hóa.

Hiển nhiên việc xây dựng hệ giá trị văn hóa Đảng cần phải dựa trên nền tảng bốn hệ giá trị mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đã công bố; qua đó bảo đảm văn hóa Đảng đại diện cho nền văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới. Sớm xác định và công bố hệ giá trị văn hóa Đảng là cơ sở để có thể tạo ra phong trào xây dựng văn hóa Đảng dễ hiểu, dễ làm theo, không phải chỉ là vấn đề mà các chuyên gia bàn luận.

Trước đây, có luồng dư luận cho rằng: Đã có quy định về những điều đảng viên không được làm (trong đó có nhiều nội dung liên quan đến đạo đức), vì vậy nên đưa ra một chế tài liên quan văn hóa Đảng là không cần thiết. Cùng lắm chỉ nên xây dựng các giá trị, chuẩn mực văn hóa Đảng theo dạng quy tắc tương tự như hương ước ở làng quê để đảng viên xây dựng quyết tâm, tự giác, tự nguyện làm theo. Dù là xây dựng quy định hay quy tắc, thiết nghĩ phải có cơ chế để giám sát chặt chẽ, minh bạch, cùng với đó là cơ chế khen thưởng và xử phạt mới mong tạo ra sự chuyển biến thực chất. Giám sát phải cả bên trong lẫn bên ngoài Đảng nhằm tránh tình trạng hình thức trong xây dựng văn hóa Đảng, nhất là trong việc nêu gương. Cơ chế khen thưởng khuyến khích tạo động lực cho những đảng viên tích cực “tu thân” theo các giá trị văn hóa Đảng, góp phần lan tỏa tinh thần cống hiến vì dân, vì nước. Các tổ chức đảng cần tạo ra những cơ hội để đảng viên có thể chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình thực hành văn hóa Đảng, từ đó tạo nên những diễn đàn học tập lẫn nhau, khuyến khích sự cạnh tranh lành mạnh và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

Văn hóa Bộ đội Cụ Hồ là bộ phận quan trọng, tiêu biểu của văn hóa Đảng.

Xây dựng văn hóa Đảng phải gắn chặt với việc đẩy mạnh học tập và thực hành theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là kim chỉ nam cho đường lối chính trị mà còn là biểu tượng của sự liêm khiết, trách nhiệm với dân và tinh thần phụng sự đất nước. Để tiếp tục đưa tư tưởng của Người vào đời sống chính trị, Đảng cần tạo ra các chương trình học tập mang tính thực tiễn, không chỉ dừng lại ở việc lý thuyết hóa mà còn phải biến thành hành động cụ thể trong công tác của từng đảng viên. Đảng cần đầu tư mạnh mẽ vào việc đào tạo, giáo dục đội ngũ cán bộ trẻ về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, giúp họ có được những phẩm chất cần thiết để trở thành những người lãnh đạo, đảng viên gương mẫu trong tương lai.

Một tổ chức có thể có quy chế rất chặt, nhưng nếu thiếu nền tảng văn hóa chính trị thì vẫn có thể rơi vào hình thức, hành chính hóa, thậm chí suy thoái từ bên trong. Ngược lại, khi văn hóa thấm sâu vào tổ chức, nó sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, thành cơ chế tự điều chỉnh, tự thanh lọc và tự hoàn thiện. Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định rằng việc hoàn thiện cơ chế xây dựng văn hóa Đảng góp phần thúc đẩy sự nghiệp cách mạng, củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Đây là con đường không chỉ nâng cao vị thế của Đảng mà còn là động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên đất nước vươn mình với khát vọng phồn vinh, hạnh phúc.