(Tiếp theo và hết)

Dọc theo chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, chưa bao giờ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc lại được đặt ra trong một không gian rộng lớn, đa chiều và phức tạp như hiện nay. Nếu trước đây, giữ nước chủ yếu được hiểu là đánh thắng chiến tranh xâm lược, thì trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới, nội hàm ấy đã có sự chuyển hóa căn bản: Giữ nước từ khi nước chưa nguy, bảo vệ Tổ quốc ngay trong thời bình, bằng sức mạnh của hòa bình và vì mục tiêu hòa bình bền vững.

L

ịch sử thế giới hiện đại cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: nhiều quốc gia không thất bại vì yếu về quân sự, mà vì không nhận diện đúng nguy cơ, không chuẩn bị từ sớm và không đủ năng lực kiểm soát khủng hoảng.

Các cuộc xung đột kéo dài tại nhiều khu vực đã chứng minh rằng chiến tranh ngày nay không còn bắt đầu bằng tiếng súng, mà có thể khởi phát từ khủng hoảng kinh tế, xung đột lợi ích, bất ổn xã hội, thậm chí là chiến tranh thông tin hay tấn công mạng. Khi chiến tranh đã xảy ra, cái giá phải trả không chỉ là sinh mạng con người mà còn là sự suy kiệt lâu dài của quốc gia - dân tộc.

Các cuộc xung đột kéo dài tại nhiều khu vực đã chứng minh rằng chiến tranh ngày nay không còn bắt đầu bằng tiếng súng, mà có thể khởi phát từ khủng hoảng kinh tế, xung đột lợi ích, bất ổn xã hội, thậm chí là chiến tranh thông tin hay tấn công mạng. Ảnh minh họa: TTXVN, Reuters

Từ những bài học đó, Việt Nam xây dựng chiến lược bảo vệ Tổ quốc chủ động, tổng hợp, "từ sớm, từ xa", lấy phòng ngừa làm chính, dựa trên sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Đó chính là sự kế thừa, phát triển tư duy: “giữ nước khi nước chưa nguy” trong điều kiện mới.

Trong phát biểu nhậm chức ngày 7-4-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Hoàn thiện và triển khai Chiến lược bảo vệ Tổ quốc, Chiến lược an ninh quốc gia đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Ưu tiên tăng cường tiềm lực, thực hiện tự chủ chiến lược về quốc phòng, an ninh, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đủ sức chủ động loại trừ từ sớm, từ xa mọi nguy cơ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, bảo vệ an ninh quốc gia trong mọi tình huống. Củng cố môi trường hòa bình, ổn định, an ninh, trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh ở tầm mức cao, đóng góp vào hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới.

Với tư tưởng “giữ nước từ khi nước chưa nguy”, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh việc xây dựng thực lực quốc gia để ngăn ngừa chiến tranh. Người từng nói: “Bất kỳ hòa bình hoặc chiến tranh, ta cũng phải nắm vững chủ động, phải thấy trước, chuẩn bị trước”. Đây chính là tiền đề của chiến lược “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”. Giữ nước trong hòa bình theo Người là phải xây dựng một nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, sao cho kẻ thù không dám dòm ngó, hoặc nếu chúng liều lĩnh xâm lược thì ta đã ở tư thế sẵn sàng chiến thắng.

Trong các văn kiện của Đảng, đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIV, tư duy bảo vệ Tổ quốc đã được phát triển toàn diện với một điểm nhấn xuyên suốt: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; từ khi nước chưa nguy. Đây không chỉ là một khẩu hiệu chính trị, mà là một hệ thống quan điểm mang tính chiến lược: Không để đất nước rơi vào thế bị động, bất ngờ; không để hình thành các điểm nóng xung đột; không để các nguy cơ tích tụ thành khủng hoảng…

Phát biểu tại Hội nghị Trung ương 2 (khóa XIV), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong giai đoạn mới không chỉ là giữ vững chủ quyền quốc gia, biên giới, biển, đảo, vùng trời, mà còn là giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ thể chế, bảo vệ lòng tin xã hội, bảo vệ không gian mạng, bảo vệ dữ liệu, bảo vệ các mạch máu kinh tế và các lợi ích phát triển chiến lược của đất nước. Cần phải nhận thức đầy đủ đây là nhiệm vụ chiến lược thường xuyên, trọng yếu, cốt lõi, lâu dài, kiên trì của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị”.

Nói cách khác, bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới là quản trị rủi ro quốc gia ở tầm chiến lược, bằng cách phát hiện sớm, xử lý sớm và ngăn chặn từ gốc. Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh (1959-2023), nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng từng chỉ rõ: Giữ nước từ sớm, từ xa là phải tạo được thế đan xen lợi ích chiến lược, khiến không một đối tác nào muốn và có thể gây bất ổn cho Việt Nam.

Đ

ể hiện thực hóa mục tiêu giữ nước trong hòa bình, Việt Nam không dựa vào một công cụ đơn lẻ, mà xây dựng một thế trận tổng hợp, đa tầng, đa lĩnh vực, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân tộc.

1. Đối ngoại - tuyến phòng thủ từ xa bằng hòa bình: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, đối ngoại trở thành “lá chắn mềm” nhưng có sức mạnh đặc biệt. Việt Nam tiếp tục kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Chính sách đó giúp Việt Nam tránh bị cuốn vào các vòng xoáy đối đầu; tạo thế cân bằng chiến lược; mở rộng không gian phát triển.

Thực tiễn cho thấy, việc mở rộng mạng lưới quan hệ đối tác chiến lược, toàn diện không chỉ mang ý nghĩa hợp tác, mà còn là cơ chế phòng ngừa xung đột hiệu quả.

2. Kinh tế - nền tảng của độc lập và tự chủ: Không có một nền kinh tế vững mạnh sẽ không có độc lập thực chất về chiến lược. Việt Nam chủ trương phát triển kinh tế nhanh, bền vững là trung tâm; trong đó đặc biệt chú trọng: Nâng cao năng lực tự chủ; đa dạng hóa thị trường; làm chủ công nghệ…

Một nền kinh tế tự chủ, có sức chống chịu cao sẽ giúp đất nước đứng vững trước mọi cú sốc, từ khủng hoảng tài chính đến xung đột địa chính trị.

Nhiều chuyên gia quốc tế khẳng định, trong thế kỷ XXI, an ninh kinh tế chính là nền tảng của an ninh quốc gia. Một nền kinh tế tự chủ, có sức chống chịu cao sẽ giúp đất nước đứng vững trước mọi cú sốc, từ khủng hoảng tài chính đến xung đột địa chính trị.

Ở tầm cao hơn, tự chủ kinh tế phải được đặt trong tổng thể tự chủ chiến lược quốc gia. Điều đó đòi hỏi không chỉ đa dạng hóa thị trường, mà còn nâng cao năng lực nội sinh, làm chủ các chuỗi giá trị then chốt, giảm thiểu phụ thuộc chiến lược vào bên ngoài. Một nền kinh tế có độ mở cao nhưng thiếu tự chủ sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn trong những thời điểm khủng hoảng hoặc cạnh tranh địa chính trị gia tăng.

3. Quốc phòng, an ninh - trụ cột vững chắc của hòa bình: Giữ nước trong hòa bình không có nghĩa là coi nhẹ quốc phòng, mà ngược lại, phải xây dựng lực lượng lượng vũ trang nhân dân đủ mạnh để răn đe, phòng ngừa và sẵn sàng xử lý mọi tình huống.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trọng tâm là tạo bước đột phá về tổ chức, lực lượng, khoa học công nghệ, bảo đảm vững mạnh về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đủ năng lực bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Các nội dung cốt lõi về xây dựng Quân đội trong Nghị quyết Đại hội XIV bao gồm: Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý, điều hành tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân Việt Nam; tập trung xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, có chất lượng tổng hợp và sức chiến đấu cao gắn với xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

Giữ nước trong hòa bình không có nghĩa là coi nhẹ quốc phòng, mà ngược lại, phải xây dựng lực lượng lượng vũ trang nhân dân đủ mạnh để răn đe, phòng ngừa và sẵn sàng xử lý mọi tình huống.

Gắn với đó, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng nền quốc phòng tự chủ về chiến lược, trong đó chú trọng làm chủ vũ khí trang bị, phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng, nâng cao năng lực tác chiến trong các môi trường mới, đặc biệt là không gian mạng và tác chiến điện tử.

Đại tướng Nguyễn Tân Cương, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng nhấn mạnh: “Tự chủ chiến lược trong quốc phòng không chỉ là tự bảo vệ mình, mà còn là chủ động tạo thế, tạo lực để giữ vững hòa bình, ngăn ngừa nguy cơ xung đột từ sớm, từ xa, không để Tổ quốc bị động, bất ngờ trong mọi tình huống”.

4. Không gian mạng và thông tin - mặt trận mới của bảo vệ Tổ quốc: Trong thời đại số, một quốc gia có thể bị tấn công mà không cần một viên đạn. Thông tin sai lệch, chiến tranh tâm lý, tấn công mạng… đang trở thành những công cụ gây bất ổn cực kỳ nguy hiểm. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Không gian mạng là không gian chủ quyền mới. Do đó, bảo vệ Tổ quốc ngày nay phải bao gồm: Bảo vệ chủ quyền số; làm chủ công nghệ; xây dựng xã hội số an toàn.

Xây dựng năng lực tự chủ số chính là một phần không thể tách rời của bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Trong lĩnh vực này, tự chủ chiến lược thể hiện ở khả năng làm chủ hạ tầng số, dữ liệu và các nền tảng công nghệ lõi. Nếu không kiểm soát được không gian mạng, quốc gia có thể đối mặt với nguy cơ bị chi phối về thông tin, nhận thức và thậm chí là quyết sách. Do đó, xây dựng năng lực tự chủ số chính là một phần không thể tách rời của bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

5. “Thế trận lòng dân” - nền tảng cốt lõi và bền vững nhất: Trong mọi thời đại, nhân dân luôn là gốc của sức mạnh giữ nước. Dễ trăm lần không dân cũng chịu/ Khó vạn lần dân liệu cũng xong. Đẩy thuyền cũng là dân/Lật thuyền cũng là dân… Một đất nước ổn định, nhân dân đồng thuận, niềm tin xã hội được củng cố, đó chính là “lá chắn” vững chắc nhất trước mọi âm mưu gây bất ổn.

H

ướng tới năm 2045 - mốc kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, đi cùng với đó là yêu cầu cao hơn về bảo vệ Tổ quốc: Không chỉ giữ vững độc lập, chủ quyền mà còn phải bảo đảm một môi trường an ninh ổn định, lâu dài.

Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, các thách thức phi truyền thống ngày càng phức tạp, Việt Nam xây dựng năng lực giữ nước chủ động, với các trụ cột: Dự báo chiến lược chính xác; năng lực ứng phó linh hoạt; sức mạnh tổng hợp quốc gia; khả năng thích ứng với biến động toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, tự chủ chiến lược cần được cụ thể hóa thành năng lực hành động thực tế: Tự chủ trong dự báo, tự chủ trong hoạch định chính sách và tự chủ trong tổ chức thực thi. Đây chính là điều kiện tiên quyết để Việt Nam không chỉ thích ứng với biến động, mà còn có thể chủ động định hình môi trường an ninh có lợi cho mình.

Hướng tới năm 2045 - mốc kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, đi cùng với đó là yêu cầu cao hơn về bảo vệ Tổ quốc.

Thực tiễn cho thấy, trong một thế giới biến động nhanh và khó lường, quốc gia nào giữ được tự chủ chiến lược sẽ giữ được quyền lựa chọn con đường phát triển của mình. Ngược lại, nếu đánh mất tự chủ, mọi thành quả phát triển đều có thể bị thách thức. Vì vậy, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa xét đến cùng chính là bảo vệ không gian tự chủ chiến lược của quốc gia trong mọi hoàn cảnh.

Việt Nam chủ động giữ nước trong hòa bình không chỉ là một khẩu hiệu chính trị, mà là một tư duy chiến lược, một phương thức hành động và một tầm nhìn phát triển quốc gia. Đó là con đường: Không chờ nguy cơ hiện hữu mới đối phó; không để xung đột xảy ra mới xử lý; không đánh đổi hòa bình lấy tăng trưởng ngắn hạn mà là con đường: Chủ động từ sớm, từ xa; huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại…

Trong một thế giới đầy biến động, lựa chọn ấy thể hiện rõ bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn của Việt Nam, một quốc gia từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh, nên hơn ai hết, hiểu giá trị của hòa bình và quyết tâm gìn giữ hòa bình bằng mọi giá. Và chính từ đó, có thể khẳng định: Giữ nước trong hòa bình không phải là trạng thái thụ động, mà là đỉnh cao của nghệ thuật bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.

Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa xét đến cùng chính là bảo vệ không gian tự chủ chiến lược của quốc gia trong mọi hoàn cảnh.