Những "người giữ lửa" trên mặt trận tư tưởng văn hóa trong Quân đội
Tròn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội đã bền bỉ giữ vai trò “người giữ lửa” trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ những chiến hào khói lửa đến không gian số hôm nay, mỗi bước trưởng thành của Quân đội đều in đậm dấu ấn của công tác tuyên huấn, nơi hun đúc lý tưởng, bồi đắp niềm tin, khơi dậy ý chí quyết chiến quyết thắng và bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội.
Ngày 11-5-1946, khi đất nước vừa giành được độc lập, bộn bề khó khăn và đứng trước nguy cơ thù trong giặc ngoài, Bộ Quốc phòng ban hành Nghị định số 27/NĐ-QP thành lập Cục Chính trị Bộ Quốc phòng, trong đó có Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện, tiền thân của Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội ngày nay. Đó không chỉ là sự kiện tổ chức đơn thuần, trong chiều sâu lịch sử, đó là quyết định chiến lược thể hiện tầm nhìn đặc biệt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của công tác tư tưởng đối với quân đội cách mạng.
Một quân đội muốn chiến thắng không chỉ cần súng đạn, mà trước hết phải có lý tưởng chiến đấu, có niềm tin chính trị, có bản lĩnh vững vàng và mục tiêu phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Trong suốt chiều dài 80 năm, từ Phòng Tuyên truyền, Phòng Huấn luyện đến Cục Tuyên huấn hôm nay, dòng chảy xuyên suốt chưa bao giờ thay đổi: Xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, giữ vững bản chất giai cấp công nhân, bảo đảm Quân đội tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác tuyên huấn thực sự trở thành “linh hồn, mạch sống” của bộ đội. Những cuộc vận động “Luyện quân lập công”, “Rèn cán, chỉnh quân”, các đợt chỉnh huấn chính trị đã hun đúc ý chí “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, giúp bộ đội vượt qua gian khổ, giữ vững niềm tin chiến thắng. Chính trong những thời khắc cam go nhất, công tác tư tưởng đã tạo nên sức mạnh tinh thần vô song, thứ vũ khí không bom đạn nào có thể khuất phục.
Không phải ngẫu nhiên mà trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, khi Bộ Chỉ huy quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, công tác tuyên huấn được triển khai sâu rộng tới từng đơn vị, từng chiến hào, từng cán bộ, chiến sĩ. Chính sự thống nhất về tư tưởng đã tạo nên sự thống nhất về ý chí và hành động, để rồi làm nên chiến thắng “Lừng lẫy Điện Biên, chấn động địa cầu”.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khi đối mặt với một đế quốc hùng mạnh bậc nhất thế giới, công tác tuyên huấn càng thể hiện rõ vai trò đặc biệt. Từ các phong trào “Ba nhất”, “Tìm Mỹ mà đánh”, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, đến các đợt sinh hoạt chính trị, tuyên truyền cổ động chiến trường… tất cả đã tạo thành nguồn động lực tinh thần to lớn, thôi thúc cả dân tộc bước vào cuộc trường chinh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Trong những năm tháng ấy, nhiều cán bộ tuyên huấn, phóng viên, văn nghệ sĩ quân đội đã trực tiếp có mặt ở chiến trường ác liệt nhất. Họ không chỉ cầm bút, cầm máy quay, mà còn sống, chiến đấu và hy sinh như những người lính thực thụ. Máu của người chiến sĩ tuyên huấn đã hòa vào đất mẹ để viết nên một chân lý: Công tác tư tưởng không đứng ngoài chiến tranh, mà là một mặt trận đặc biệt của chiến tranh cách mạng.
Nếu trong chiến tranh, nhiệm vụ của công tác tuyên huấn là khơi dậy ý chí chiến đấu, thì trong hòa bình và thời kỳ đổi mới, trọng trách ấy càng nặng nề hơn: Giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trước những biến động chưa từng có của thời đại. Sau năm 1975, đất nước bước vào giai đoạn đầy thử thách: Khắc phục hậu quả chiến tranh, chiến đấu bảo vệ biên giới, thực hiện nghĩa vụ quốc tế, rồi tiến hành công cuộc đổi mới trong bối cảnh hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới biến động sâu sắc. Những cú sốc tư tưởng, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, mặt trái của kinh tế thị trường và bùng nổ thông tin đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác tuyên huấn.
Chính trong bối cảnh ấy, Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Hàng loạt đề án, quy chế, chương trình lớn được tham mưu, triển khai như: Đổi mới giáo dục chính trị tại đơn vị; đổi mới giáo dục khoa học xã hội và nhân văn; phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa; đổi mới công tác tuyên truyền miệng và hoạt động báo cáo viên…
Điều đáng quý là công tác tuyên huấn không chỉ “giữ” mà còn “mở”. Không chỉ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà còn chủ động thích ứng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, truyền thông số và môi trường thông tin đa chiều.
Ngày nay, không gian mạng trở thành “chiến trường không khói súng” đặc biệt quyết liệt. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội để xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bôi nhọ hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ, kích động “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Trong bối cảnh đó, công tác tuyên huấn không thể chỉ đi theo lối mòn cũ. Muốn giữ được trận địa tư tưởng, trước hết phải giữ được “trận địa lòng người”. Muốn định hướng tư tưởng hiệu quả, phải hiểu sâu tâm tư bộ đội, nắm chắc diễn biến dư luận xã hội và chủ động đi trước trong không gian truyền thông hiện đại. Đó cũng là lý do Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội nhiều năm qua đã tiên phong trong chuyển đổi số, đổi mới phương thức tuyên truyền, nâng cao chất lượng báo chí quân đội, hoạt động văn hóa - văn nghệ, tuyên truyền miệng và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch. Đặc biệt, trong những thời điểm nhạy cảm, phức tạp, từ dịch bệnh, thiên tai, đến các vấn đề chủ quyền biển đảo, xung đột quốc tế hay các vụ việc bị xuyên tạc trên mạng xã hội, công tác tuyên huấn luôn giữ vai trò “định tâm”, củng cố niềm tin cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.
Một trong những thành công lớn nhất của công tác tuyên huấn hiện nay chính là tiếp tục làm sáng đẹp hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới. Từ Cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ” đến việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, tất cả đều hướng tới xây dựng con người quân nhân cách mạng có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, trách nhiệm cao với Tổ quốc và nhân dân.
Một trong những đóng góp đặc biệt của Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội suốt 80 năm qua là xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú trong Quân đội, biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh của người lính. Trong chiến tranh, tiếng hát át tiếng bom không chỉ là hình ảnh đẹp, mà là hiện thực sinh động của sức mạnh tinh thần Việt Nam. Những đoàn văn công, những bài hát hành khúc, những trang báo chiến trường, những bộ phim tài liệu quân đội… đã tiếp thêm nghị lực cho biết bao thế hệ chiến sĩ. Nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật lớn của đất nước được thai nghén từ chiến hào và trưởng thành trong môi trường quân đội. Chính Cục Tuyên huấn là nơi quy tụ, bồi dưỡng và phát huy tài năng của đội ngũ văn nghệ sĩ quân đội, những người vừa là chiến sĩ, vừa là nghệ sĩ.
Bước vào thời bình, nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội càng trở nên quan trọng. Bởi suy cho cùng, sức mạnh quân đội không chỉ nằm ở vũ khí trang bị, mà còn ở chiều sâu văn hóa, bản lĩnh chính trị và nhân cách con người. Một quân đội hiện đại nhưng xa rời lý tưởng sẽ không thể là quân đội mạnh. Một quân đội có kỹ thuật cao nhưng đời sống tinh thần nghèo nàn sẽ khó giữ được bản chất cách mạng. Nhận thức rõ điều đó, Cục Tuyên huấn đã tham mưu triển khai sâu rộng Cuộc vận động “Xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong Quân đội”, gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.
Điều đáng chú ý là công tác văn hóa trong Quân đội hôm nay không chỉ hướng vào doanh trại, mà còn lan tỏa mạnh mẽ ra xã hội. Các tác phẩm báo chí, điện ảnh, truyền hình, văn học nghệ thuật về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng tiếp tục khẳng định vị trí riêng trong đời sống tinh thần của nhân dân. Trong dòng chảy thông tin hỗn độn hiện nay, những giá trị chân - thiện - mỹ mà công tác tuyên huấn vun đắp càng trở nên quý giá. Đó chính là “lá chắn mềm” nhưng có sức mạnh bền bỉ để bảo vệ nền tảng tinh thần của Quân đội và xã hội.
Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường vẻ vang, mà còn là thời điểm để nhận diện rõ hơn trách nhiệm phía trước. Thế giới đang biến động nhanh chưa từng có. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Không gian mạng, trí tuệ nhân tạo, truyền thông số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp cận thông tin và định hình nhận thức xã hội. Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa vì thế cũng ngày càng quyết liệt, tinh vi hơn.
Trong bối cảnh ấy, công tác tuyên huấn càng phải đi trước một bước, đó là: Đi trước trong nhận thức chiến lược; đi trước trong đổi mới tư duy; đi trước trong chuyển đổi số; đi trước trong nắm bắt tâm lý xã hội. Và đặc biệt, đi trước trong bảo vệ niềm tin. Bởi xét đến cùng, mọi âm mưu chống phá đều nhằm làm lung lay niềm tin của con người. Một khi niềm tin bị xói mòn, nền tảng tinh thần sẽ bị đe dọa. Cho nên, nhiệm vụ thiêng liêng nhất của công tác tuyên huấn hôm nay chính là giữ vững niềm tin ấy, niềm tin vào Đảng, vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, vào sức mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam và vào tương lai dân tộc.
80 năm qua, biết bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ ngành tuyên huấn đã âm thầm cống hiến, nhiều người ngã xuống không phải nơi tuyến đầu xung kích, nhưng vẫn trên một mặt trận đầy cam go - mặt trận tư tưởng. Họ là những người giữ ngọn lửa lý tưởng cách mạng giữa bão tố thời cuộc; giữ ngọn lửa văn hóa, nhân văn và phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong trái tim mỗi người lính. Và chính ngọn lửa ấy đã, đang và sẽ tiếp tục tạo nên sức mạnh tinh thần vô địch của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
- Nội dung: Báo Quân đội nhân dân
- Ảnh: KHỔNG MINH KHÁNH
- Kỹ thuật, đồ họa: TÔ NGỌC