Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên mới, với nhiều vấn đề mới mẻ như phát triển văn hóa số gắn với quá trình chuyển đổi số. Việc ứng dụng công nghệ số để tạo ra sự “bứt phá” cho văn hóa không chỉ là cách gìn giữ hồn cốt dân tộc bằng ngôn ngữ số, lan tỏa giá trị văn hóa đến cộng đồng rộng hơn, mà còn góp phần từ bảo tồn di sản đến sáng tạo nội dung mới. Vì thế, văn hóa trong kỷ nguyên số trở nên sống động, gần gũi, vươn mình mạnh mẽ trong dòng chảy thời đại.

T

rong bối cảnh chuyển đổi số là quá trình tất yếu, mamg tính tổng thể và toàn diện, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đưa ra quan điểm chỉ đạo chiến lược: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hoá”.

Cụ thể hơn, trong Nghị quyết số 80-NQ/TW đưa ra hàng loạt các nhiệm vụ, giải pháp liên quan đến chuyển đổi số: Xây dựng và vận hành Nền tảng văn hoá số toàn dân; cung cấp miễn phí hoặc với chi phí thấp các dịch vụ thư viện số, bảo tàng số, nghệ thuật biểu diễn trực tuyến, lớp học nghệ thuật trực tuyến; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn dùng chung, bản đồ số văn hoá, phát triển nền tảng phân phối nội dung số, công cụ bảo vệ bản quyền, ứng dụng phân tích dữ liệu, công nghệ số; hình thành các không gian sáng tạo nội dung số, môi trường sáng tạo cho cộng đồng các doanh nghiệp và tổ chức sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ văn hoá; đa dạng hoá các phương thức truyền thông, chú trọng các hình thức truyền thông hiện đại, đặc biệt là truyền thông số; chuẩn hoá và số hóa toàn diện di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; phát triển hạ tầng số, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ thực tế ảo (Blockchain)…

Chuyển đổi số là nhiệm vụ cấp bách nhưng cũng rất mới mẻ, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa; do vậy Nghị quyết số 80-NQ/TW yêu cầu phải quản trị dữ liệu bảo đảm an ninh và chủ quyền văn hoá số; đồng thời phải xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm công dân trong không gian số; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số; làm trong sạch môi trường văn hoá số.

Để hoàn thành các nhiệm vụ vừa xây dựng môi trường số để văn hóa phát triển, đồng thời chống lại những tác động tiêu cực có thể gặp phải, đòi hỏi phải xây dựng cơ chế, chính sách đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hoá. Sử dụng công nghệ số trong giám sát, định hướng nội dung văn hoá trực tuyến; ban hành tiêu chuẩn đối với sản phẩm và môi trường văn hoá số; phát triển dịch vụ văn hoá số gắn với cơ chế quản lý phù hợp, hiệu quả.

Tái hiện câu chuyện về lịch sử Văn Miếu - Quốc Tử Giám bằng ngôn ngữ nghệ thuật, ánh sáng, âm nhạc, kỹ xảo, mang lại một trải nghiệm không thể quên dành cho du khách khi đến Hà Nội.

NSND Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cho biết: Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, phát triển công nghệ trong lĩnh vực văn hóa đang trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo tồn, lan tỏa và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW đã khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như một động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước, trong đó có lĩnh vực văn hóa.

Ứng dụng công nghệ giúp di sản văn hóa được số hóa, lưu giữ lâu dài và tiếp cận đông đảo công chúng hơn thông qua các nền tảng trực tuyến. Những bảo tàng số, thư viện số, triển lãm thực tế ảo hay các sản phẩm văn hóa số không chỉ làm sống động các giá trị truyền thống mà còn tạo ra những trải nghiệm mới mẻ, hấp dẫn cho thế hệ trẻ. Công nghệ cũng mở ra cơ hội để văn hóa Việt Nam vượt qua giới hạn không gian, tiếp cận bạn bè quốc tế, góp phần nâng cao sức mạnh mềm và vị thế quốc gia.

NSND Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam biểu diễn trong một số chương trình nghệ thuật.

Tuy nhiên, theo NSND Quốc Hưng, phát triển công nghệ trong văn hóa không chỉ là đầu tư hạ tầng hay thiết bị hiện đại mà còn đòi hỏi tầm nhìn chiến lược về nguồn nhân lực, dữ liệu và cơ chế quản lý. Khi công nghệ được đặt trong sự hài hòa với bản sắc dân tộc, văn hóa sẽ có thêm sức sống mới, vừa gìn giữ cội nguồn vừa bắt nhịp với thời đại.

Thực hiện hiệu quả tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW chính là biến công nghệ thành đòn bẩy để văn hóa cất cánh, tạo nên những giá trị bền vững, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên số.

“Tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, chúng tôi đã ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực đào tạo âm nhạc và trong một số chương trình nghệ thuật. Việc đưa các thiết bị công nghệ hiện đại vào giảng dạy đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng giáo trình môn khoa học công nghệ âm nhạc của Học viện. Ngoài ra, trong một số chương trình nghệ thuật gần đây, Học viện đã mời các nghệ sĩ nước ngoài tham gia biểu diễn đồng thời giảng dạy cho sinh viên”, NSND Quốc Hưng cho biết.

Với cách tiếp cận chiến lược, chuyển đổi số chính là “đòn bẩy” quan trọng, giúp văn hóa không chỉ đứng vững trước thách thức của thời đại mà còn bứt phá, khẳng định vị thế trong dòng chảy toàn cầu hóa. Khi được triển khai đúng hướng, đây sẽ là chìa khóa để văn hóa Việt Nam vừa giữ được hồn cốt, vừa vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.

Văn hóa số Việt Nam trở thành động lực phát triển con người Việt Nam toàn diện và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia...

Nghị quyết số 80-NQ/TW mở ra một không gian mới cho sự phát triển của văn hóa, nơi truyền thống được gìn giữ bằng những phương thức hiện đại và bền vững hơn. Thông qua việc số hóa di sản, các giá trị văn hóa không còn bị giới hạn trong không gian vật lý mà được lưu giữ lâu dài, lan tỏa rộng rãi đến công chúng trong và ngoài nước. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ đã tạo điều kiện cho các thiết chế văn hóa đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ. Không gian số cũng trở thành “mảnh đất” màu mỡ cho sáng tạo, nơi những sản phẩm văn hóa mới được hình thành, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần xã hội. Từ đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được “sống” và tiếp nối trong dòng chảy hiện đại.

Là một trong những bảo tàng đi đầu trong việc ứng dụng chuyển đổi số, TS Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết: Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong cuộc cách mạng công nghệ. Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về triển khai các hoạt động theo chương trình chuyển đổi số; đồng thời nắm bắt cơ hội và lợi ích của việc đưa ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nói chung và di sản mỹ thuật nói riêng, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã phối hợp với Công ty Cổ phần Phần mềm Ứng dụng Di động Việt Nam (VINMAS) xây dựng ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA. Ứng dụng được tích hợp trên cả hai nền tảng Android và iOS, sử dụng công nghệ quét mã QR và thiết bị định vị iBeacon. Hơn cả một ứng dụng thuyết minh tự động thông thường, iMuseum VFA còn sở hữu những tính năng hữu ích và vượt trội. Cùng với sự hỗ trợ của 9 ngôn ngữ, ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA không chỉ giúp khách tham quan trực tiếp bảo tàng mà còn giúp công chúng ở bất cứ nơi đâu trên thế giới đều có thể tiếp cận, trải nghiệm, xem và tìm hiểu những thông tin và câu chuyện xung quanh các tác phẩm tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, góp phần kết nối bảo tàng với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Lễ khai mạc triển lãm "Ngựa trong nghệ thuật tạo hình" do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức. Ảnh: Bảo tàng cung cấp

Không gian triển lãm Mỹ thuật trực tuyến - VAES là sản phẩm chuyển đổi số gần đây nhất của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Không gian triển lãm mỹ thuật số này giúp thu hẹp khoảng cách về địa lý và thời gian, cho phép người dùng tiếp cận, tham quan các triển lãm và tác phẩm nghệ thuật từ mọi nơi trên thế giới một cách dễ dàng, thuận tiện, đồng thời, giúp các nghệ sĩ, các nhà tổ chức triển lãm mỹ thuật và bảo tàng tiếp cận đối tượng khán giả rộng lớn hơn trên phạm vi toàn cầu. Cùng với đó, các tính năng như điều khiển góc nhìn, phóng to, tương tác 3D mang lại trải nghiệm hấp dẫn và trực quan cho người sử dụng, cho phép họ tự do khám phá, tham quan không gian triển lãm. Đặc biệt, với khả năng lưu trữ thông tin trên không gian số dài hạn, VAES trở thành kho dữ liệu phong phú, cung cấp những thông tin và tài liệu về các tác giả, tác phẩm mỹ thuật Việt Nam.

Làm sống lại những di sản bằng hình thức số hóa sẽ thu hút nhiều sự quan tâm của khách tham quan.

Triển lãm Xuân Hà Nội với ứng dụng 3D mapping mang lại trải nghiệm mới mẻ, thú vị, giúp người xem như hòa mình vào cùng tác phẩm nghệ thuật. Cùng với đó, Bảng thông tin điện tử bố trí tại sảnh chính lối vào Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, cung cấp cho du khách thông tin về sơ đồ tham quan, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật nổi bật, với hình ảnh, video và âm thanh sống động.

Đến với không gian trưng bày hiện vật ở Bảo tàng Hà Nội, người xem đặc biệt là giới trẻ rất thích mô hình trưng bày ứng dụng chuyển đổi số trong giới thiệu hiện vật.

Chia sẻ về những lợi ích của chuyển đổi số trong trưng bày, đồng chí Nguyễn Thị Ngọc Hòa-Giám đốc Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội (Bảo tàng Hà Nội) cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ số đang mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận công chúng của các thiết chế văn hóa, đặc biệt trong hoạt động trưng bày bảo tàng cũng như các triển lãm trực tuyến. Công nghệ giúp trưng bày vượt qua giới hạn không gian vật lý, đồng thời tạo ra nhiều hình thức tiếp cận linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và thói quen của công chúng hiện nay.

“Tại Bảo tàng Hà Nội, chúng tôi đã có một quá trình chuyển đổi khá rõ nét, từ mô hình trưng bày truyền thống sang tích hợp các yếu tố công nghệ. Nếu trước đây không gian trưng bày chủ yếu dựa vào hiện vật tĩnh và bảng chú thích, thì hiện nay đã có sự tham gia của trình chiếu đa phương tiện, 3D Mapping, các màn hình tương tác. Chúng tôi cũng từng bước triển khai số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu số, ứng dụng mã QR để cung cấp thông tin nhiều lớp, cũng như thử nghiệm các hình thức tham quan trực tuyến, giúp công chúng có thể tiếp cận nội dung từ xa”, đồng chí Nguyễn Thị Ngọc Hòa cho biết.

Theo Giám đốc Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa, những ứng dụng này giúp triển lãm trở nên sinh động hơn, dễ tiếp cận hơn, đặc biệt với giới trẻ. Quan trọng hơn, chúng tôi đang hướng tới việc tạo ra những không gian trưng bày mở, nơi người xem có thể tương tác trực tiếp với câu chuyện di sản, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều. Về thuận lợi, có thể thấy rõ là chủ trương chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đang được quan tâm từ các cấp chính quyền, tạo điều kiện thuận lợi về định hướng và từng bước về nguồn lực. Công nghệ ngày càng phát triển, công chúng, nhất là giới trẻ, cũng cởi mở hơn với các hình thức trải nghiệm mới, đó là những yếu tố rất tích cực.

Đồng tình với quan điểm về chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong cuộc cách mạng công nghệ, Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn đau đáu với việc “chuyển mình” để thích ứng với xu thế thời đại, góp phần để nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng cho biết: Hiện nay, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đang phối hợp với một số đơn vị để đồng hành trong việc bán vé online trên các nền tảng số. Ngoài ra, chúng tôi sẽ đưa các sản phẩm, tiết mục đặc sắc của các nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam đến đông đảo công chúng thông qua các mạng xã hội. Việc này góp phần để người xem hiểu hơn về loại hình nghệ thuật đòi hỏi sự khổ luyện của người nghệ sĩ. Việc chuyển đổi số là mục tiêu quốc gia, nghệ thuật xiếc không nằm ngoài chương trình này. Chúng tôi đang gấp rút để hoàn thiện và ứng dụng công nghệ nhằm mục tiêu phát triển văn hóa đối với nghệ thuật xiếc.

Tiết mục “ Thăng bằng xà đơn trên đùi “ với chủ đề “ Thiên thần đến từ Ngân Hà” Tiết mục vừa đạt Giải Vương miện Bạc Liên hoan Xiếc quốc tế “ Công chúa xiếc” 2026 Do Bộ Văn Hoá - Xiếc Quốc gia Liên bang Nga tổ chức tại TP Saratov - LB Nga !

M

ặc dù chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa mở ra nhiều cơ hội nhưng vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Trước hết là hạn chế về hạ tầng công nghệ và nguồn lực đầu tư, khiến việc số hóa di sản, dữ liệu văn hóa chưa đồng bộ, còn phân tán.

Ngoài ra, trình độ nhận thức và kỹ năng số của đội ngũ làm công tác văn hóa một số nơi còn chưa thật sự đáp ứng yêu cầu đề ra, do đó đã dẫn đến quá trình triển khai còn chậm và thiếu tính kết nối. Hơn nữa, việc bảo đảm an toàn dữ liệu, bản quyền và tính xác thực của thông tin văn hóa trong môi trường số cũng đặt ra nhiều vấn đề phức tạp. Không chỉ vậy, khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền vẫn là một trở ngại, khiến việc lan tỏa giá trị văn hóa chưa thật sự đồng đều.

Theo Giám đốc Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội (Bảo tàng Hà Nội) Nguyễn Thị Ngọc Hòa: Khó khăn trong lĩnh vực chuyển đổi số ở Bảo tàng trước hết là nguồn lực, sau đó là về kinh phí lẫn nhân sự có khả năng kết hợp giữa chuyên môn bảo tàng và công nghệ. Việc số hóa hay xây dựng nội dung số không đơn giản, vừa phải đảm bảo tính chính xác khoa học, vừa phải hấp dẫn về mặt trải nghiệm. Bên cạnh đó, việc vận hành, bảo trì các hệ thống công nghệ cũng đặt ra những yêu cầu không nhỏ.

“Theo tôi, chuyển đổi số trong bảo tàng không chỉ là đưa công nghệ vào trưng bày, mà là thay đổi phương thức kể chuyện và cách kết nối với công chúng. Vì vậy, cần có lộ trình phù hợp, đảm bảo hài hòa giữa yếu tố công nghệ và giá trị cốt lõi của di sản để phát huy hiệu quả lâu dài”, đồng chí Nguyễn Thị Ngọc Hòa cho biết.

Đưa công nghệ vào trưng bày hiện vật tại bảo tàng là thay đổi phương thức kể chuyện và cách kết nối với công chúng.

Từ quá trình triển khai thực tiễn, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã gặp phải những khó khăn trong việc thực hiện chuyển đổi số đó là: Hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, trong đó hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ; việc đầu tư trang thiết bị, phần mềm chuyên dụng và đội ngũ kỹ thuật còn hạn chế; chưa có đội ngũ vừa hiểu biết về mỹ thuật, có năng lực công nghệ số; hoạt động số hóa đòi hỏi ngân sách lớn, trong khi nguồn lực của bảo tàng công lập còn khiêm tốn; việc cập nhật, bảo trì nội dung số cần có kế hoạch và ngân sách dài hạn...

Để việc phát triển văn hóa gắn với công nghệ số mang lại hiệu quả cao thì việc ứng dụng công nghệ số phải được bắt đầu từ những ứng dụng đơn giản, dễ tiếp cận như QR code, video giới thiệu trên mạng xã hội... Ngoài ra cần phải tăng cường hợp tác với các tổ chức công nghệ, trường đại học, doanh nghiệp sáng tạo để phát triển các giải pháp bền vững.

Công nghệ không thay thế nội dung, nhưng là phương tiện nâng tầm nội dung. Các ứng dụng công nghệ cần gắn với chiến lược truyền thông, giáo dục và phát huy giá trị di sản một cách sáng tạo, không chạy theo hình thức.

Hơn nữa, việc hợp tác công nghệ giữa các đơn vị nghệ thuật, nhà hát, bảo tàng với các đối tác cần có khung pháp lý rõ ràng, đặc biệt về bản quyền, dữ liệu và quyền kiểm soát sản phẩm. Việc hợp tác với doanh nghiệp công nghệ cần được thể chế hóa và hỗ trợ bởi chính sách từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tuy nhiên, đầu tư cho con người vẫn là vấn đề cốt lõi. Mỗi tổ chức, cá nhân không chỉ cần hiểu công nghệ, mà còn phải biết làm chủ nội dung, thiết kế trải nghiệm và kiểm soát chất lượng thông tin.

Đại diện Lãnh đạo Bộ Ngoại giao, Lãnh đạo Thành phố Hà Nội, UNESCO, cùng các đại sứ, phu nhân đại sứ, đơn vị đồng hành là Tập đoàn Sovico, Công ty Cổ phần Địa ốc Phú Long chụp hình lưu niệm.

Từ trái sang phải: Ông Jonathan Wallace Baker - Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam (ngoài cùng bên phải) cùng đại diện Các đại sứ, phu nhân đại sứ tham quan và bày tỏ thích thú với đường hoa “Bình Minh Khát Vọng” tại Hoàng Thành Thăng Long. * Nhiều em nhỏ diện áo dài truyền thống có mặt từ sớm để cùng tham quan trải nghiệm đường hoa tại Hoàng Thành Thăng Long. * Đường hoa Tết Hoàng thành Thăng Long là điểm nhấn văn hóa – đối ngoại, chào đón các đoàn đại biểu ngoại giao, du khách trong và ngoài nước đến tham quan dịp đầu xuân.