Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong thời điểm đặc biệt: Đất nước tròn 40 năm đổi mới, thế giới bước vào giai đoạn biến động sâu sắc, cạnh tranh chiến lược và đa khủng hoảng. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV không chỉ là sự tiếp nối nhiệm kỳ, mà được nhìn nhận như một bước chuyển về tầm nhìn phát triển, nơi Đảng xác lập những định hướng chiến lược có ý nghĩa mở đường cho giai đoạn phát triển mới của đất nước đến giữa thế kỷ XXI.

Đại hội XIV của Đảng diễn ra không chỉ để tổng kết một nhiệm kỳ, mà để trả lời câu hỏi lớn về con đường phát triển của đất nước trong những thập niên tới. Trên nền tảng 40 năm đổi mới, Đại hội được nhìn nhận như một bước chuyển về tầm nhìn, nơi Đảng định hình những lựa chọn chiến lược mang tính mở đường cho giai đoạn phát triển mới. Từ đổi mới tư duy phát triển, kiến tạo động lực tăng trưởng mới đến nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, Đại hội XIV đặt nền móng cho việc đưa đất nước bước sang một chu kỳ phát triển cao hơn, bền vững hơn.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong một thời điểm đặc biệt của lịch sử dân tộc. Đây không chỉ là dấu mốc khép lại một nhiệm kỳ, mà còn là Đại hội tổng kết tròn 40 năm công cuộc đổi mới - chặng đường đủ dài để kiểm nghiệm lý luận, đủ sâu để soi chiếu thực tiễn và đủ rộng để đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai phát triển của đất nước. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, Đại hội XIV được nhìn nhận như một bước chuyển về tầm nhìn phát triển, nơi Đảng đưa ra những lựa chọn có ý nghĩa mở đường cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước đến giữa thế kỷ XXI. Điểm khác biệt căn bản của Đại hội XIV không nằm ở việc xác định thêm các chỉ tiêu hay nhiệm vụ ngắn hạn, mà ở chỗ định hình tư duy chiến lược mới, vượt ra khỏi khuôn khổ nhiệm kỳ, đặt sự phát triển của đất nước trong trục thời gian dài hạn 2030-2045, gắn với khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (1944-2024) từng nhấn mạnh trong chỉ đạo tổng kết 40 năm đổi mới: “Hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối đổi mới không chỉ để nhìn lại quá khứ, mà quan trọng hơn là để mở ra tương lai phát triển của đất nước”. Tinh thần ấy được thể hiện xuyên suốt trong các dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV.

Hà Nội rực rỡ cờ hoa chào mừng Đại hội XIV của Đảng.

Không thể hiểu đúng tầm vóc của Đại hội XIV nếu tách rời Đại hội khỏi bối cảnh tổng kết 40 năm đổi mới. Từ một quốc gia nghèo, bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh, thu nhập bình quân đầu người chỉ hơn 100 USD/năm, lạm phát lên tới gần 800% vào năm 1986, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, quy mô nền kinh tế hơn 500 tỷ USD, đời sống nhân dân được cải thiện căn bản và toàn diện. Những thành tựu ấy không chỉ mang ý nghĩa kinh tế - xã hội, mà còn có giá trị lý luận sâu sắc, khẳng định tính đúng đắn của con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo.

Việt Nam đã vươn lên trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, quy mô nền kinh tế hơn 500 tỷ USD, đời sống nhân dân được cải thiện căn bản và toàn diện.

Tuy nhiên, tổng kết 40 năm đổi mới cũng cho thấy những giới hạn đã xuất hiện. Nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình còn hiện hữu; năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng, năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng; mô hình phát triển dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, đầu tư vốn đang dần tới hạn. Trong khi đó, thế giới bước vào kỷ nguyên kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức, nơi khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành động lực quyết định sức mạnh quốc gia. Chính trong bối cảnh ấy, Đại hội XIV được đặt ra như một điểm xoay chiến lược: Nếu không có một bước chuyển mạnh mẽ về tư duy phát triển, đất nước có nguy cơ chậm nhịp, thậm chí tụt hậu xa hơn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

PGS, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, phân tích: “40 năm đổi mới cho chúng ta cơ đồ và vị thế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới chính mình lần nữa. Đại hội XIV là thời điểm không thể trì hoãn việc chuyển sang một mô hình phát triển mới, nếu không sẽ bỏ lỡ cơ hội lịch sử”.

Một trong những nội dung cốt lõi làm nên ý nghĩa “mở đường” của Đại hội XIV là sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy quản lý phát triển sang tư duy kiến tạo phát triển. Nếu trong các giai đoạn trước, trọng tâm chủ yếu là ổn định, điều hành, kiểm soát để duy trì tăng trưởng, thì nay, Đảng đặt vấn đề kiến tạo các động lực phát triển mới, thiết kế hệ sinh thái thể chế - nguồn lực - con người để phát triển nhanh và bền vững.

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV nhấn mạnh mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính; xác định phát triển kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; coi bảo vệ môi trường cùng với phát triển kinh tế - xã hội là nhiệm vụ trung tâm. Đây không chỉ là sự bổ sung về câu chữ, mà là sự điều chỉnh căn bản trong tư duy phát triển, phản ánh nhận thức mới của Đảng về yêu cầu phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

PGS, TS Nguyễn Viết Thông, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương, nhận định: “Đại hội XIV đánh dấu bước trưởng thành quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng. Lần đầu tiên, lý luận về đường lối đổi mới được xác định là bộ phận cấu thành nền tảng tư tưởng của Đảng, cho thấy Đảng đã tự khái quát, tự nâng tầm thực tiễn 40 năm đổi mới thành hệ thống lý luận dẫn dắt giai đoạn phát triển tiếp theo”. Chính sự nâng tầm ấy tạo nên cơ sở tư tưởng vững chắc cho các quyết sách mang tính mở đường.

Một đặc điểm nổi bật của Đại hội XIV là cách tiếp cận thực tiễn, cụ thể, tránh sa vào những khẩu hiệu chung chung. Các mục tiêu phát triển không chỉ được nêu ra, mà còn gắn với hệ thống giải pháp, chương trình hành động, phân công trách nhiệm rõ ràng. Việc lần đầu tiên tích hợp Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội ngay trong Văn kiện là minh chứng rõ nét cho tinh thần ấy.

Thực tiễn nhiều nhiệm kỳ trước cho thấy, “khâu tổ chức thực hiện” thường là điểm yếu, làm giảm hiệu lực của nghị quyết. Đại hội XIV thẳng thắn nhìn nhận hạn chế này và đưa ra giải pháp khắc phục mang tính thể chế: Từ thiết kế chính sách đến tổ chức thực hiện phải thông suốt, đồng bộ, không để xảy ra độ trễ. Đây là điểm đổi mới rất đáng chú ý, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng trong việc biến tầm nhìn thành hành động.

Theo GS, TS Tạ Ngọc Tấn, Phó chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương: “Ý nghĩa lớn nhất của Đại hội XIV là ở chỗ Đảng không chỉ nói về khát vọng, mà đã thiết kế con đường đi đến khát vọng ấy bằng những công cụ cụ thể. Đó chính là mở đường cho phát triển, chứ không chỉ là vạch ra mục tiêu”. Đặt Việt Nam vào đúng vị trí trong thế giới biến động, “Mở đường” ở Đại hội XIV còn thể hiện ở việc đặt sự phát triển của Việt Nam trong mối quan hệ hữu cơ với bối cảnh khu vực và thế giới. Thế giới đang bước vào trạng thái đa khủng hoảng: Xung đột địa chính trị kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh mạng… Trong bối cảnh đó, việc giữ vững độc lập, tự chủ, đồng thời chủ động hội nhập sâu rộng trở thành yêu cầu sống còn.

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế; kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế – xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Đây là sự kế thừa nhất quán tư duy chiến lược của Đảng qua các kỳ Đại hội, đồng thời được bổ sung, phát triển phù hợp với điều kiện mới. Nhìn từ góc độ này, Đại hội XIV của Đảng không chỉ mở đường cho phát triển kinh tế, mà còn mở đường cho việc nâng tầm vị thế quốc gia trong cấu trúc thế giới đang định hình lại. Như PGS, TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh: “Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững trong thế kỷ XXI không thể đứng ngoài các dòng chảy toàn cầu, nhưng cũng không được đánh mất tự chủ. Đại hội XIV của Đảng thể hiện rõ bản lĩnh cân bằng hai yêu cầu tưởng như đối lập ấy”.

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa...

Ở chiều sâu, ý nghĩa mở đường của Đại hội XIV còn nằm ở việc Đảng tự đặt mình trước một trách nhiệm lịch sử mới. Sau 40 năm đổi mới, Đảng không chỉ chịu trách nhiệm về việc duy trì ổn định hay tăng trưởng, mà còn chịu trách nhiệm về việc định hình tương lai phát triển dài hạn của dân tộc. Đây là trách nhiệm nặng nề nhưng cũng là sứ mệnh vẻ vang.

Thực tiễn cho thấy, mỗi bước ngoặt phát triển của đất nước đều gắn với những quyết sách mang tầm nhìn vượt thời gian của Đảng. Đại hội VI mở đường cho đổi mới; Đại hội VII xác lập Cương lĩnh; Đại hội XI bổ sung, phát triển Cương lĩnh; Đại hội XIII định hình khát vọng phát triển đến 2045. Đại hội XIV, trong chuỗi logic ấy, có sứ mệnh chuyển hóa khát vọng thành mô hình phát triển khả thi, tạo nền tảng để đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Thủ đô rực cờ hoa chào mừng Đại hội XIV của Đảng.

Mở đường cho tương lai bằng bản lĩnh và trí tuệ, Đại hội XIV không phải là điểm kết, mà là điểm khởi đầu cho một chặng đường phát triển mới. Ý nghĩa “mở đường” của Đại hội XIV nằm ở chỗ Đảng đã nhìn thẳng vào thực tiễn, dũng cảm đổi mới tư duy, nâng tầm lý luận, thiết kế chiến lược và hành động cụ thể cho tương lai đất nước.

Trong thế giới đầy biến động, chỉ có những lựa chọn chiến lược đúng đắn, dựa trên bản lĩnh, trí tuệ và sự gắn bó máu thịt với Nhân dân, mới có thể mở ra con đường phát triển bền vững. Đại hội XIV của Đảng, vì thế, không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là lời cam kết của Đảng trước vận mệnh phát triển của dân tộc: Cam kết dẫn dắt đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, tự tin, tự chủ, hùng cường và thịnh vượng.

(còn nữa)